نٓۚ وَٱلۡقَلَمِ وَمَا يَسۡطُرُونَ
Nun. By the pen and that which they write (therewith)
نٓ۔ قلم کی اور جو (اہل قلم) لکھتے ہیں اس کی قسم
نٓ قَلَم جو قسم آھي ۽ اُن جو به جيڪي لکندا آھن
Surah 68
سُوْرَةُ الْقَلَمِ
بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
نٓۚ وَٱلۡقَلَمِ وَمَا يَسۡطُرُونَ
Nun. By the pen and that which they write (therewith)
نٓ۔ قلم کی اور جو (اہل قلم) لکھتے ہیں اس کی قسم
نٓ قَلَم جو قسم آھي ۽ اُن جو به جيڪي لکندا آھن
مَآ أَنتَ بِنِعۡمَةِ رَبِّكَ بِمَجۡنُونࣲ
Thou art not, for thy Lord's favour unto thee, a madman
کہ (اے محمدﷺ) تم اپنے پروردگار کے فضل سے دیوانے نہیں ہو
ته تون پنھنجي پالڻھار جي فضل سان ڪو چريو نه آھين
وَإِنَّ لَكَ لَأَجۡرًا غَيۡرَ مَمۡنُونࣲ
And lo! thine verily will be a reward unfailing
اور تمہارے لئے بے انتہا اجر ہے
۽ بيشڪ تولاءِ اڻ کٽ ثواب آھي
وَإِنَّكَ لَعَلَىٰ خُلُقٍ عَظِيمࣲ
And lo! thou art of a tremendous nature
اور اخلاق تمہارے بہت (عالی) ہیں
۽ بيشڪ تون وڏي خُلق تي آھين
فَسَتُبۡصِرُ وَيُبۡصِرُونَ
And thou wilt see and they will see
سو عنقریب تم بھی دیکھ لو گے اور یہ (کافر) بھی دیکھ لیں گے
پوءِ سگھوئي ڏسندين ۽ اُھي (به) ڏسندا
بِأَييِّكُمُ ٱلۡمَفۡتُونُ
Which of you is the demented
کہ تم میں سے کون دیوانہ ہے
ته اوھان مان ڪير چريو آھي
إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعۡلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبِيلِهِۦ وَهُوَ أَعۡلَمُ بِٱلۡمُهۡتَدِينَ
Lo! thy Lord is Best Aware of him who strayeth from His way, and He is Best Aware of those who walk aright
تمہارا پروردگار اس کو بھی خوب جانتا ہے جو اس کے رستے سے بھٹک گیا اور ان کو بھی خوب جانتا ہے جو سیدھے راستے پر چل رہے ہیں
بيشڪ تنھنجو پالڻھار ئي انھيءَ کي تمام چڱي طرح ڄاڻندڙ آھي جيڪو سندس واٽ کان گمراھ ٿيو، ۽ اھو سنئين واٽ ويندڙن کي به تمام چڱي طرح ڄاڻندڙ آھي
فَلَا تُطِعِ ٱلۡمُكَذِّبِينَ
Therefor obey not thou the rejecters
تو تم جھٹلانے والوں کا کہا نہ ماننا
تنھنڪري ڪوڙ ڀائيندڙن جو چيو نه مڃ
وَدُّواْ لَوۡ تُدۡهِنُ فَيُدۡهِنُونَ
Who would have had thee compromise, that they may compromise
یہ لوگ چاہتے ہیں کہ تم نرمی اختیار کرو تو یہ بھی نرم ہوجائیں
اُھي گھرندا آھن ته جيڪڏھن نرمي ڪرين ته اُھي به نرمي ڪن
وَلَا تُطِعۡ كُلَّ حَلَّافࣲ مَّهِينٍ
Neither obey thou each feeble oath-monger
اور کسی ایسے شخص کے کہے میں نہ آجانا جو بہت قسمیں کھانے والا ذلیل اوقات ہے
۽ تون سڀڪنھن وڏي قسميءَ خوار جو چيو نه مڃ
هَمَّازࣲ مَّشَّآءِۭ بِنَمِيمࣲ
Detracter, spreader abroad of slanders
طعن آمیز اشارتیں کرنے والا چغلیاں لئے پھرنے والا
(جو) گھڻو عيب لائيندڙ چغلي ھڻندڙ گھمندڙ
مَّنَّاعࣲ لِّلۡخَيۡرِ مُعۡتَدٍ أَثِيمٍ
Hinderer of the good, transgressor, malefactor
مال میں بخل کرنے والا حد سے بڑھا ہوا بدکار
خير کان جھليندڙ حد کان لنگھيل گنھگار
عُتُلِّۭ بَعۡدَ ذَٰلِكَ زَنِيمٍ
Greedy therewithal, intrusive
سخت خو اور اس کے علاوہ بدذات ہے
بدعادتو اِن سڀنيءَ کانپوءِ (حرامي (به) ھجي
أَن كَانَ ذَا مَالࣲ وَبَنِينَ
It is because he is possessed of wealth and children
اس سبب سے کہ مال اور بیٹے رکھتا ہے
انھي ڪري جو مال ۽ اولاد وارو آھي
إِذَا تُتۡلَىٰ عَلَيۡهِ ءَايَٰتُنَا قَالَ أَسَٰطِيرُ ٱلۡأَوَّلِينَ
That, when Our revelations are recited unto him, he saith: Mere fables of the men of old
جب اس کو ہماری آیتیں پڑھ کر سنائی جاتی ہیں تو کہتا ہے کہ یہ اگلے لوگوں کے افسانے ہیں
جڏھن وٽس اسان جون آيتون پڙھجن (تڏھن) چوي ته اڳين جون آکاڻيون آھن
سَنَسِمُهُۥ عَلَى ٱلۡخُرۡطُومِ
We shall brand him on the nose
ہم عنقریب اس کی ناک پر داغ لگائیں گے
سگھوئي کيس سونڍ تي داغ ڏينداسون
إِنَّا بَلَوۡنَٰهُمۡ كَمَا بَلَوۡنَآ أَصۡحَٰبَ ٱلۡجَنَّةِ إِذۡ أَقۡسَمُواْ لَيَصۡرِمُنَّهَا مُصۡبِحِينَ
Lo! We have tried them as We tried the owners of the garden when they vowed that they would pluck its fruit next morning
ہم نے ان لوگوں کی اسی طرح آزمائش کی ہے جس طرح باغ والوں کی آزمائش کی تھی۔ جب انہوں نے قسمیں کھا کھا کر کہا کہ صبح ہوتے ہوتے ہم اس کا میوہ توڑ لیں گے
بيشڪ اسان ھنن کي (اھڙي طرح) آزمايو جھڙي طرح باغ وارن کي آزمايو ھوسون، جڏھن قسم کنيائون ته سويرو (ئي) اُن پوک کي ضرور لُڻندا (سين)
وَلَا يَسۡتَثۡنُونَ
And made no exception (for the Will of Allah)
اور انشاء الله نہ کہا
۽ اِنشاءَالله نه چيائون
فَطَافَ عَلَيۡهَا طَآئِفࣱ مِّن رَّبِّكَ وَهُمۡ نَآئِمُونَ
Then a visitation from thy Lord came upon it while they slept
سو وہ ابھی سو ہی رہے تھے کہ تمہارے پروردگار کی طرف سے (راتوں رات) اس پر ایک آفت پھر گئی
پوءِ تنھنجي پالڻھار (جي پار) کان اُن (باغ) تي ھڪ (اھڙي) بلا پلٽي ۽ اُھي (اڃا) سمھيل ئي ھوا
فَأَصۡبَحَتۡ كَٱلصَّرِيمِ
And in the morning it was as if plucked
تو وہ ایسا ہوگیا جیسے کٹی ہوئی کھیتی
جو (اُھو) ناڙ وانگر ٿي پيو
فَتَنَادَوۡاْ مُصۡبِحِينَ
And they cried out one unto another in the morning
جب صبح ہوئی تو وہ لوگ ایک دوسرے کو پکارنے لگے
پوءِ سويرو ھڪ ٻئي کي سڏڻ لڳا
أَنِ ٱغۡدُواْ عَلَىٰ حَرۡثِكُمۡ إِن كُنتُمۡ صَٰرِمِينَ
Saying: Run unto your field if ye would pluck (the fruit)
اگر تم کو کاٹنا ہے تو اپنی کھیتی پر سویرے ہی جا پہنچو
جيڪڏھن اوھين لاباري ڪرڻ وارا آھيو ته پوءِ پنھنجي پوک تي سويرو ھلو
فَٱنطَلَقُواْ وَهُمۡ يَتَخَٰفَتُونَ
So they went off, saying one unto another in low tones
تو وہ چل پڑے اور آپس میں چپکے چپکے کہتے جاتے تھے
پوءِ اُھي ھليا ۽ ھڪ ٻئي کي ھوريان چوڻ لڳا
أَن لَّا يَدۡخُلَنَّهَا ٱلۡيَوۡمَ عَلَيۡكُم مِّسۡكِينࣱ
No needy man shall enter it to-day against you
آج یہاں تمہارے پاس کوئی فقیر نہ آنے پائے
ته (جئن) ھن (پوک) ۾ اڄ اوھان وٽ ڪو مسڪين اندر اچي نه سگھي
وَغَدَوۡاْ عَلَىٰ حَرۡدࣲ قَٰدِرِينَ
They went betimes, strong in (this) purpose
اور کوشش کے ساتھ سویرے ہی جا پہنچے (گویا کھیتی پر) قادر ہیں
۽ (پنھنجي گمان ۾) بخل (جي نيت) تي سگھارا ٿي سويرو پھتا
فَلَمَّا رَأَوۡهَا قَالُوٓاْ إِنَّا لَضَآلُّونَ
But when they saw it, they said: Lo! we are in error
جب باغ کو دیکھا تو (ویران) کہنے لگے کہ ہم رستہ بھول گئے ہیں
پوءِ جنھن مھل اُن (پوک) کي ڏٺائون (ته) چيائون ته بيشڪ اسين رستو ڀليل آھيون
بَلۡ نَحۡنُ مَحۡرُومُونَ
Nay, but we are desolate
نہیں بلکہ ہم (برگشتہ نصیب) بےنصیب ہیں
(نه نه!) بلڪ اسين بي نصيب (ٿيل) آھيون
قَالَ أَوۡسَطُهُمۡ أَلَمۡ أَقُل لَّكُمۡ لَوۡلَا تُسَبِّحُونَ
The best among them said: Said I not unto you: Why glorify ye not (Allah)
ایک جو اُن میں فرزانہ تھا بولا کہ کیا میں نے تم سے نہیں کہا تھا کہ تم تسبیح کیوں نہیں کرتے؟
سندن چڱي (مڙس) چيو ته اوھان کي نه چيو ھومِ ڇا ته الله جي پاڪائي ڇونه ٿا بيان ڪريو؟
قَالُواْ سُبۡحَٰنَ رَبِّنَآ إِنَّا كُنَّا ظَٰلِمِينَ
They said: Glorified be our Lord! Lo! we have been wrong-doers
(تب) وہ کہنے لگے کہ ہمارا پروردگار پاک ہے بےشک ہم ہی قصوروار تھے
چيائون ته (اسين) پنھنجي پالڻھار جي پاڪائي بيان ڪريون ٿا ۽ بيشڪ (انھي نيت ڪري) ظالم ھواسون
فَأَقۡبَلَ بَعۡضُهُمۡ عَلَىٰ بَعۡضࣲ يَتَلَٰوَمُونَ
Then some of them drew near unto others, self-reproaching
پھر لگے ایک دوسرے کو رو در رو ملامت کرنے
پوءِ ھڪ ٻئي کي ملامت ڪندڙ ٿي ھڪڙن ٻـين ڏانھن مھاڙ ڪئي
قَالُواْ يَٰوَيۡلَنَآ إِنَّا كُنَّا طَٰغِينَ
They said: Alas for us! In truth we were outrageous
کہنے لگے ہائے شامت ہم ہی حد سے بڑھ گئے تھے
چوڻ لڳا ته ويل اسان لاءِ بيشڪ اسين حد کان لنگھندڙ ھواسون
عَسَىٰ رَبُّنَآ أَن يُبۡدِلَنَا خَيۡرࣰ ا مِّنۡهَآ إِنَّآ إِلَىٰ رَبِّنَا رَٰغِبُونَ
It may be that our Lord will give us better than this in place thereof. Lo! we beseech our Lord
امید ہے کہ ہمارا پروردگار اس کے بدلے میں ہمیں اس سے بہتر باغ عنایت کرے ہم اپنے پروردگار کی طرف سے رجوع لاتے ہیں
مانَ اسان جو پالڻھار اسان کي ھن کان ڀلو (ٻيو باغ) بدلو ڏئي بيشڪ اسين پنھنجي پالڻھار ڏانھن اُميد رکندڙ آھيون
كَذَٰلِكَ ٱلۡعَذَابُۖ وَلَعَذَابُ ٱلۡأٓخِرَةِ أَكۡبَرُۚ لَوۡ كَانُواْ يَعۡلَمُونَ
Such was the punishment. And verily the punishment of the Hereafter is greater if they did but know
(دیکھو) عذاب یوں ہوتا ہے۔ اور آخرت کا عذاب اس سے کہیں بڑھ کر ہے۔ کاش! یہ لوگ جانتے ہوتے
ائين ئي آفت (پوڻي) آھي، ۽ بيشڪ آخرت جو عذاب تمام وڏو آھي، ارمان! جيڪڏھن سمجھن ھا
إِنَّ لِلۡمُتَّقِينَ عِندَ رَبِّهِمۡ جَنَّٰتِ ٱلنَّعِيمِ
Lo! for those who keep from evil are gardens of bliss with their Lord
پرہیزگاروں کے لئے ان کے پروردگار کے ہاں نعمت کے باغ ہیں
بيشڪ پرھيزگارن لاءِ سندن پالڻھار وٽ نعمت جا باغ آھن
أَفَنَجۡعَلُ ٱلۡمُسۡلِمِينَ كَٱلۡمُجۡرِمِينَ
Shall We then treat those who have surrendered as We treat the guilty
کیا ہم فرمانبرداروں کو نافرمانوں کی طرف (نعمتوں سے) محروم کردیں گے؟
مسلمانن کي گنھگارن جھڙو ڪنداسون ڇا؟
مَا لَكُمۡ كَيۡفَ تَحۡكُمُونَ
What aileth you? How foolishly ye judge
تمہیں کیا ہوگیا ہے کیسی تجویزیں کرتے ہو؟
اوھان کي ڇا ٿيو آھي؟ ڪھڙو ٺھراءُ ٿا ڪيو؟
أَمۡ لَكُمۡ كِتَٰبࣱ فِيهِ تَدۡرُسُونَ
Or have ye a scripture wherein ye learn
کیا تمہارے پاس کوئی کتاب ہے جس میں (یہ) پڑھتے ہو
اوھان وٽ ڪو ڪتاب آھي ڇا جنھن ۾ (ھيءَ ڳالھ) پڙھندا آھيو
إِنَّ لَكُمۡ فِيهِ لَمَا تَخَيَّرُونَ
That ye shall indeed have all that ye choose
کہ جو چیز تم پسند کرو گے وہ تم کو ضرور ملے گی
ته بيشڪ جيڪي اوھين پسند ڪندا آھيو سو آخرت ۾ اوھان لاءِ ھوندو
أَمۡ لَكُمۡ أَيۡمَٰنٌ عَلَيۡنَا بَٰلِغَةٌ إِلَىٰ يَوۡمِ ٱلۡقِيَٰمَةِ إِنَّ لَكُمۡ لَمَا تَحۡكُمُونَ
Or have ye a covenant on oath from Us that reacheth to the Day of Judgment, that yours shall be all that ye ordain
یا تم نے ہم سے قسمیں لے رکھی ہیں جو قیامت کے دن تک چلی جائیں گی کہ جس شے کا تم حکم کرو گے وہ تمہارے لئے حاضر ہوگی
اوھان جا اسان جي ذمي (ھن ڳالھ جا) ڪي پڪا انجام ٿيل آھن ڇا جو اُنھن جو قيامت تائين حُڪم ھلندو ته بيشڪ جيڪو ٺھراءُ ڪريو ٿا سو اوھان لاءِ آھي
سَلۡهُمۡ أَيُّهُم بِذَٰلِكَ زَعِيمٌ
Ask them (O Muhammad) which of them will vouch for that
ان سے پوچھو کہ ان میں سے اس کا کون ذمہ لیتا ہے؟
(اي پيغمبر) مشرڪن کان پڇ ته انھن مان ڪير ھن (ڳالھ) جو ذمي وار آھي
أَمۡ لَهُمۡ شُرَكَآءُ فَلۡيَأۡتُواْ بِشُرَكَآئِهِمۡ إِن كَانُواْ صَٰدِقِينَ
Or have they other gods? Then let them bring their other gods if they are truthful
کیا (اس قول میں) ان کے اور بھی شریک ہیں؟ اگر یہ سچے ہیں تو اپنے شریکوں کو لا سامنے کریں
انھن (مشرڪن) کي (ھن ڳالھ ۾) ڪي شريڪ آھن ڇا؟ جيڪڏھن سچا آھن ته جڳائين ته پنھنجي شريڪن کي (مدد لاءِ) آڻين
يَوۡمَ يُكۡشَفُ عَن سَاقࣲ وَيُدۡعَوۡنَ إِلَى ٱلسُّجُودِ فَلَا يَسۡتَطِيعُونَ
On the day when it befalleth in earnest, and they are ordered to prostrate themselves but are not able
جس دن پنڈلی سے کپڑا اٹھا دیا جائے گا اور کفار سجدے کے لئے بلائے جائیں گے تو سجدہ نہ کرسکیں گے
جنھن ڏينھن پنّي جي تجلّي ٿيندي ۽ اُنھن کي سجدي ڏانھن سڏبو پوءِ نه ڪري سگھندا
خَٰشِعَةً أَبۡصَٰرُهُمۡ تَرۡهَقُهُمۡ ذِلَّةࣱۖ وَقَدۡ كَانُواْ يُدۡعَوۡنَ إِلَى ٱلسُّجُودِ وَهُمۡ سَٰلِمُونَ
With eyes downcast, abasement stupefying them. And they had been summoned to prostrate themselves while they were yet unhurt
ان کی آنکھیں جھکی ہوئی ہوں گی اور ان پر ذلت چھا رہی ہوگی حالانکہ پہلے (اُس وقت) سجدے کے لئے بلاتے جاتے تھے جب کہ صحیح وسالم تھے
انھن جون اکيون جھڪيون ھونديون. (۽) کين خواري وٺي ويندي، ۽ بيشڪ اُنھن کي سجدي ڏانھن سڏبو ھو حالانڪ اُھي چڱا ڀلا (به) ھوا
فَذَرۡنِي وَمَن يُكَذِّبُ بِهَٰذَا ٱلۡحَدِيثِۖ سَنَسۡتَدۡرِجُهُم مِّنۡ حَيۡثُ لَا يَعۡلَمُونَ
Leave Me (to deal) with those who give the lie to this pronouncement. We shall lead them on by steps from whence they know not
تو مجھ کو اس کلام کے جھٹلانے والوں سے سمجھ لینے دو۔ ہم ان کو آہستہ آہستہ ایسے طریق سے پکڑیں گے کہ ان کو خبر بھی نہ ہوگی
پوءِ (اي پيغمبر) مون کي ۽ انھيءَ کي جو ھن (قرآن جي) ڳالھ کي ڪوڙ ڀائيندو آھي ڇڏي ڏي، (اسين) انھن کي درجي بدرجي (اُتان دوزخ ۾) ڇڪينداسون جتان اُھي نه ڄاڻندا
وَأُمۡلِي لَهُمۡۚ إِنَّ كَيۡدِي مَتِينٌ
Yet I bear with them, for lo! My scheme is firm
اور میں ان کو مہلت دیئے جاتا ہوں میری تدبیر قوی ہے
انھن کي مُھلت ڏيان ٿو، بيشڪ منھنجي رِٿ پڪي آھي
أَمۡ تَسۡـَٔلُهُمۡ أَجۡرࣰ ا فَهُم مِّن مَّغۡرَمࣲ مُّثۡقَلُونَ
Or dost thou (Muhammad) ask a fee from them so that they are heavily taxed
کیا تم ان سے کچھ اجر مانگتے ہو کہ ان پر تاوان کا بوجھ پڑ رہا ہے
انھن کان ڪو اجورو گھرندو آھين ڇا جنھنڪري (ان) چٽيءَ کان ڳوري بار آھن
أَمۡ عِندَهُمُ ٱلۡغَيۡبُ فَهُمۡ يَكۡتُبُونَ
Or is the Unseen theirs that they can write (thereof)
یا ان کے پاس غیب کی خبر ہے کہ (اسے) لکھتے جاتے ہیں
(يا) انھن وٽ ڪو ڳجھ (جو علم) آھي ڇا جو اھي لکندا آھن
فَٱصۡبِرۡ لِحُكۡمِ رَبِّكَ وَلَا تَكُن كَصَاحِبِ ٱلۡحُوتِ إِذۡ نَادَىٰ وَهُوَ مَكۡظُومࣱ
But wait thou for thy Lord's decree, and be not like him of the fish, who cried out in despair
تو اپنے پروردگار کے حکم کے انتظار میں صبر کئے رہو اور مچھلی (کا لقمہ ہونے) والے یونس کی طرح رہو نا کہ انہوں نے (خدا) کو پکارا اور وہ (غم و) غصے میں بھرے ہوئے تھے
پوءِ (تون) پنھنجي پالڻھار جي حُڪم (اچڻ) تائين صبر ڪر ۽ مڇيءَ واري (يونس) وانگر نه ھُج، جڏھن دانھن ڪيائين ۽ اُھو ڏک ۾ ڀرجي ويو ھو
لَّوۡلَآ أَن تَدَٰرَكَهُۥ نِعۡمَةࣱ مِّن رَّبِّهِۦ لَنُبِذَ بِٱلۡعَرَآءِ وَهُوَ مَذۡمُومࣱ
Had it not been that favour from his Lord had reached him he surely had been cast into the wilderness while he was reprobate
اگر تمہارے پروردگار کی مہربانی ان کی یاوری نہ کرتی تو وہ چٹیل میدان میں ڈال دیئے جاتے اور ان کا حال ابتر ہوجاتا
جيڪڏھن کيس سندس پالڻھار جي طرفان رحمت نه پھچي ھا ته ضرور سُڃ ۾ اڇليو وڃي ھا ۽ اُھو بڇڙي حال ھجي ھا
فَٱجۡتَبَٰهُ رَبُّهُۥ فَجَعَلَهُۥ مِنَ ٱلصَّٰلِحِينَ
But his Lord chose him and placed him among the righteous
پھر پروردگار نے ان کو برگزیدہ کرکے نیکوکاروں میں کرلیا
پوءِ سندس پالڻھار کيس نوازيو ۽ صالحن مان ڪيائينس
وَإِن يَكَادُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَيُزۡلِقُونَكَ بِأَبۡصَٰرِهِمۡ لَمَّا سَمِعُواْ ٱلذِّكۡرَ وَيَقُولُونَ إِنَّهُۥ لَمَجۡنُونࣱ
And lo! those who disbelieve would fain disconcert thee with their eyes when they hear the Reminder, and they say: Lo! he is indeed mad
اور کافر جب (یہ) نصیحت (کی کتاب) سنتے ہیں تو یوں لگتے ہیں کہ تم کو اپنی نگاہوں سے پھسلا دیں گے اور کہتے یہ تو دیوانہ ہے
۽ بيشڪ ڪافر جڏھن قرآن ٻڌندا آھن (تڏھن) توکي پنھنجن (تکين) اکين سان ٿيڙڻ تي آھن ۽ چوندا آھن ته بيشڪ ھي (پيغمبر) چريو آھي
وَمَا هُوَ إِلَّا ذِكۡرࣱ لِّلۡعَٰلَمِينَ
When it is naught else than a Reminder to creation
اور (لوگو) یہ (قرآن) اہل عالم کے لئے نصیحت ہے
۽ (حقيقت ۾) ھي (قرآن) ته جھانن لاءِ نصيحت آھي
English translation: Marmaduke Pickthall.Urdu translation: Fateh Muhammad Jalandhry.Sindhi translation: Taj Mehmood Amroti. Arabic: Uthmani Hafs, King Fahd Glorious Quran Printing Complex.